Select Page

چیزهای مرکب در بدن جانداران

(مواد مرکب در بدن موجودات زنده)

Compounds in Organisms

(Compounds in Living- things)

چرا ماده های مرکب در بدن موجودات زنده وجود دارند؟

 

بطوری که دانسته شده، بدن همه ی موجودات زنده از عنصرها / ماده های ساده

درست شده اند.

حال فرض کنید که شیمیدانی همه  ی عنصرهای بدن انسان را در جایی جمع آوری

کند. مجموعه ی این عنصرها، فضا / جایی به گنجایش چندین برابر بدن انسان را

اشغال می کند. پس چگونه این همه عنصر  در بدن انسانی جا می گیرد؟

بعضی از عنصرهایی که در بدن موجودات زنده وجود دارند، خود به حالت گاز هستند.

مانند: اکسیژن، هیدروژن و نیتروژن / ازت.

این عنصرها هنگامی که به حالت گاز هستند، فضای زیادی را اشغال می کنند، اما زمانی که

با  دیگر  عنصرها ترکیب می شوند، ماده های مرکبی به حالت های جامد و مایع به وجود

می آورند  که جای کمتری می گیرند.

 

چه ماده های مرکبی در بدن موجودات زنده وجود دارند؟

 

ماده های مرکب بسیاری در بدن جانداران وجود دارند که مهمترین آنها به قرار زیر است:

آب: بیشتر سنگینی / وزن جانداران را آب می سازد و نزدیک به نیمی از سنگینی / وزن

آنها را دُرست می کند.

بطوری که دانسته شده، آب از ترکیب عنصرهای هیدروژن و اکسیژن درست می شود.

 

آزمایش و تجربه:

 

چیزهای مورد نیاز آزمایش:

 

1 – لوله ی آزمایش

2 – شعله ی گرمادهنده

3 – تکه ای از یک گیاه / جانور

 

روش آزمایش:

تکه ی گیاه / جانور – مانند کاهو / گوشت – را وزن کرده و در داخل لوله ی آزمایش

ریخته شود.

سپس با شعله گرمادهنده لوله ی آزمایش را گرم کرده و به آرامی تکان داده شود.

مشاهده می شود که قطره های آب در بالای لوله جمع می گردد و رنگ تکه گیاه / جانور

دگرگون می شود.

سپس تکه گیاه / جانور دوباره وزن شود. مشاهده می شود که وزن آنها کمتر شده است.

این کم شدن وزن  به سبب بخار شدن آب درون آنها بوده که به صورت قطره های آب در

بالای لوله ی آزمایش جمع شده اند.

پس:

در بدن همه موجودات زنده آب که ماده ی مرکبی از

اکسیژن و هیدروژن می باشد، وجود دارد.

نمک های معدنی: یکی دیگر از ماده های مرکبی که در بدن جانداران وجود دارد،

نمک های معدنی می باشند.

 

آزمایش و تجربه:

 

چیزهای مورد نیاز آزمایش:

 

1 – قوطی حلبی

2 – شعله ی گرمادهنده

3 – تکه ای از یک گیاه / جانور

 

روش آزمایش:

تکه ی گیاه / جانور – مانند کاهو / گوشت –  در داخل قوطی حلبی ریخته شود.

سپس با شعله گرمادهنده قوطی آن اندازه گرم شود تا تکه گیاه / جانور به رنگ

سفید، خاکستری یا دودی درآید.

این ماده باقی مانده همان نمک های معدنی موجود در تکه گیاه / جانور می باشد.

پس:

در بدن همه موجودات زنده نمک هایی که ماده ی مرکبی از

عنصرهای موجود در بدن جانداران می باشند، وجود دارد.

 مهمترین نمک های معدنی موجود در بدن جانداران به قرار زیر هستند:

1 – کلرید سُدیم: کلرید سدیم همان نمک خوردنی / نمک طعام است و بطوری که

دانسته شده، این نمک از عنصرهای سُدیم و کلر درست می شود.

شوری عرق و خون به سبب وجود همین نمک در آنها است.

2 – فسفات کلسیم: این نمک بیشتر در بخش های سخت استخوان ها و دندان ها وجود

دارد که ترکیبی از عنصرهای فسفر، اکسیژن و کلسیم است.

3 – نمک های آهن: این نمک گلبول های قرمز خون جانداران وجود دارد.

ماده های کربُندار: بطوری که دانسته شده، پس از اکسیژن، کربن بیش از دیگر عنصرها

در  بدن جانداران وجود دارد که به صورت ماده های مرکب می باشد.

دانشمندان شمار ماده های کربنداری را که پیدا کرده اند، کم و بیش، 10 برابر شمار دیگر

ماده های مرکب می دانند.

مهمترین ماده های کربندار بدن های موجودات زنده به قرار زیر هستند:

1 – دی اکسید کربن: ساده ترین ماده ی مرکب کربندار بدن جانداران است که از

عنصرهای کربن و اکسیژن درست می شود.

این ماده مرکب برای ساختن هزاران گونه ماده ی مرکب که در بدن جانداران هست، به کار

می رود.

2 – هیدرات های کربن: هیدارت های کربندار ماده های مرکبی مانند قندها و نشاسته

هستند که در بدن جانداران وجود دارند.

 

آزمایش و  تجربه – 1:

 

چیزهای مورد نیاز آزمایش:

 

1 –  خرما، انگور

 

روش آزمایش:

هنگامی که خرما یا انگور خورده می شود، مزه ی شیرین آنها که نشانگر وجود

قند در آنها می باشد، حس می گردد. پس:

در جانداران، قند که از هیدرات های کربندار است، وجود دارد.

 

آزمایش و تجربه – 2:

 

چیزهای مورد نیاز آزمایش:

 

1 – چند نوع خوراکی

2 – محلول یُد

3 – بشقاب

4 – قطره چکان

 

روش آزمایش:

اندازه ای از هر نوع خوراکی را در بشقاب قرار داده، و سپس با قطره چکان از

محلول یُد روی آنها ریخته  شود. آن خوراکی هایی که به رنگ آبی یا آب تیره

درمی آیند، دارای نشاسته هستند. زیرا یُد در ترکیب شیمیایی با نشاسته، آن را

به رنگ آبی یا آبی تیره درمی آورد. پس:

در جانداران، نشاسته که از هیدرات های کربندار است، وجود دارد.

روغن ها و چربی ها زنجیره طولانی از کربن ها می باشند

3 – چربی ها: چربی ها نیز از ماده های کربندار هستند که در بدن جانداران وجود دارند.

 

آزمایش و تجربه – 3:

 

چیزهای مورد نیاز آزمایش:

 

1 – کمی کره.

2 – یک برگ کاغذ

3 – شعله ی گرمادهنده

 

روش آزمایش:

کره را روی کاغذ مالیده و با فاصله بالای شعله نگهداشته شود تا کره ذوب گردد.

سپس کاغذ را مقابل نور  گرفته شود. مشاهده می شود که لکه ی شفافی بر روی

کاغذ پدیدار گشته، که همان چربی کره است.

اگر همین آزمایش با دیگر خوراکی ها – مانند پنیر، زرده ی تخم مرغ، سیب،

مغز گردو، گوشت، کلم و … –  نیز انجام گردد، با پدیدار شدن لکه ی شفاف بر

روی کاغذ، آشکار می شود که آن خوراکی دارای چربی  است و اندازه ی آن

بستگی به نوع آن خوراکی دارد. زیرا چربی در خوراکی ها به اندازه های مختلف

است. پس:

در بدن جانداران، چربی ها وجود دارند.

 ساختار پروتئین ها

4 – پروتئین ها: پروتئین ها هم از ماده های کربنداری هستند که در بدن همه ی

جانداران وجود دارد. یک ششم بیشتر پروتئین ها از عنصر نیتروژن / ازت درست

می شوند.

دانشمندان دریافته اند که بیشتر پرتوپلاسم سلول ها از پروتئین و آب درست

می شوند. سفیده ی تخم مرغ گونه ای پروتئین است.