پیشینه ی شطرنج

History of Chess

پیشینه ی شطرنج چیست؟

شطرنج از دیرینه ترین بازی های شناخته شده ی جهان است، چنان که بعضی گفته اند

که پیشینه ی آن به پنج هزار سال می رسد.

شطرنج از واژه ی پارسی شاه گرفته شده و همچنین واژه ی چک میت انگلیسی از

واژه ی پارسی شاه مات گرفته شده است، اما اینکه آیا ایرانی ها آن را پدید آورده اند یا

نه؟ کسی اطمینان ندارد و به درستی آشکار نیست که این بازی چطور پدید آمده است.

پیدایش این ورزش فکری را به یونانیان، رومیان، بابلی ها، مصریان، ایرانیان، چینی ها،

هندی ها، عرب ها و شماری دیگر از قوم ها نسبت می دهند. به هر حال، دیدگاهی که

بیشتر  مورد پذیرش قرار گرفته، این است که شطرنج از بین بودایی های هندوستان پدید

آمده و بازی چاتورانگا که هنوز هم در هند رواج دارد، مبدأ پیدایش شطرنج بوده است،

زیرا بنا بر  فلسفه ی بودایی ها، جنگ و کشتن کسی، به هر منظوری که باشد، جنایت

دانسته می شود. بنابراین آنها این بازی را پدید آوردند تا جانشینی برای جنگ باشد.

این بازی در سده ی ششم میلادی، از هند به ایران آمده و چترنگه نامیده می شده که

رفته رفته آن را شترنگ و امروزه هم واژه ی عربی آن شطرنج نامیده می شود.

بازی شطرنج را عرب ها از ایرانیان یاد گرفتند و به تندی در عربستان گسترش پیدا کرد.

در سده ی پانزدهم میلادی، شطرنج به اروپای غربی راه یافت و با پدید آمدن شیوه های

گوناگون بازی توسط متفکران اروپایی، پیشرفت بسیاری کرد.

طی سده های 14، 15 و 16 میادی، کتاب هایی در باره ی قانون های شطرنج و،

حرکت ها و راه های شروع بازی، در اروپا منتشر شد. به گفته ی پیشینه نویسان ورزشی،

دگرگونی های  بازی شطرنج قدیم به شطرنج اروپایی، از فرانسه آغاز شده و از آن جا به

اسپانیا رفته و سپس به ایتالیا راه یافته است. این دگرگونی ها، دربردارنده ی به وجود

تغییرهایی در حرکت مهره ها و ابتکارهایی بوده است ، مانند اینکه:

مهره ی شاه زمانی می توانسته اسیر شود، اما اکنون این کار غیرممکن است و یا قلعه

رفتن، اندیشه ی تازه ای بوده است که پیشینه ای کم و بیش 400 سال دارد.

مهره ی وزیر، شاید جالب ترین پیشینه را دارد، زیرا هنگامی که بازیکنی وزیر خود را از

دست می دهد، انگار که نیرومندترین مهره ی خود را از دست داده است، ولی در

زمان های قدیم، وزیر تنها می توانست در یک خانه و بطور مایل / مورّب حرکت کند و به

این ترتیب ضعیف ترین مهره ی روی صفحه ی شطرنج بود. تنها 500 سال پیش بود که

قدرت کنونی خود را یافت.

مهره ی رُخ، در این مدت تغییری نکرده است و واژه ی از واژه ی هند روخ و نیز واژه ی

پارسی رُخ به معنای سرباز و جنگجو گرفته شده است.

مهره ی پیاده هم تغییری نداشته است.

در سده ی شانزدهم میلادی، رفته رفته شطرنج بازان حرفه ای سر برآوردند که از میان

آنها قهرمانان بزرگ و سرشناسی در قرن های 16 و 17 به شهرت رسیدند.

در سال های پایانی سده ی هیژدهم میلادی، شطرنج دارای قانون ها و قرارهایی شد که

امروز هم رواج دارد.

دوران جدید شطرنج مدیون فکر و ابداع های استاد بزرگ فرانسوی فرانسوا فیلیدرو در

سده ی هیژدهم میلادی است که همراه با دیگر استادان بزرگ فرانسه، کشور خود را به

مقام پیشتازی شطرنج جهان رساندند. اما در سال های دهه ی 1840 میلادی، انگلستان

یکه تاز شد و پس از آن، اروپای مرکزی توانست فرمانروایی شطرنج جهان را به دست

آورد.

در سال 1914 میلادی، رقابت های بزرگی با شرکت برجسته ترین شطرنج بازهای جهان

در شهر پترزبورگ – روسیه – برگزار شد. در پایان رقابت ها، امپراتور روسیه به نفرات

اول تا پنجم عنوان استاد بزرگ داد و به این ترتیب، چنین عنوان پُرافتخاری برای

شطرنج بازهای برجسته ای که در سطحی نزدیک به قهرمانی جهان باشند، متداول شد.

در سال 1924 میلادی، فدراسیون بین المللی شطرنج / فیده بنیاد شد.

از نیمه ی دوم سده ی بیستم میلادی به بعد، شطرنج پیشرفت بسیاری در سطح جهان

داشته و تنها در فاصله ی سال های 1980 تا 1989 میلادی، شمار کشورهای عضو

فدراسیون بین المللی شطرنج از 67 به 127 کشور رسید.

در سال 1979 میلادی، شمار کسانی که در شطرنج مردان دارای درجه ی استاد

بین المللی بودند 242 تن در سراسر جهان بود که این تعداد در سال 1989 به 6908 تن

رسید. در شطرنج زنان هم، در سال 1989 میلادی، نام 878 استاد بین المللی در فیده ثبت

شد.

گاری کاسپارُف از کشور اتحاد جماهیر شوروی (سابق) تنها شطرنج باز در تاریخ این

ورزش است که بالاترین درجه ی بین المللی را دارد. پس از او، آناتولی کاربُف از

شوروی، تیمان از هلند، ویکتو کورچنوی از شوروی قرار دارند.

از ایران نیز خسرو هرندی، مهرشاد شریف و کامران شیرازی به مقام استاد بین المللی

شطرنج رسیده اند.

امروزه، شطرنج در سراسر جهان بازی می شود و رقابت های بین المللی آن که بطور

منظم برگزار می شود، مورد علاقه ی میلیون ها تن از مردم جهان می باشد.

زمینه نوشته پیوسته پیشین: